|
HISTORISCHE WERKGROEP DE BORCHT
PERIODIEKE UITGAVE VOOR DE
ABONNEES VAN ONZE SPOKKELINGEN
EN DE BORCHTLIEDEN
ISSN 1568-1939
April 2009 nr.23
|
|
Historische Werkgroep
"De Borcht" Baarlo
Postbus 8355
5990 AB Baarlo (L)
E-mail:
##deborcht@baarlo.com##
|
|
De oude jongensschool op het Marktplein te Baarlo. Ze deed dienst als raadhuis, gevangenis en repetitielokaal
van de fanfare. Helaas is dit monumentale gebouw ten prooi gevallen aan de sloopwoede in de zestiger jaren
van de vorige eeuw.
|
DE OUDE JONGENSSCHOOL AAN DE MARKT.
Langzamerhand gaat men zich realiseren dat er in
Baarlo een meerderheid is die dit monumentale
gebouw aan de Markt niet meer kennen. In dit
artikeltje wil de schrijver even ingaan op de
totstandkoming van dit gebouw. Men kende in
Baarlo een oud er versleten gebouw dat stond op
de plek van de pompeuze trappenpartij voor de
parochiekerk. Het was de oude schepenbank uit de
achttiende eeuw. Ze deed dienst als raadhuis,
school, gevang en woning voor de kapelaan. Reeds
is de jaren dertig van de negentiende eeuw werd er
menige raadsvergadering besteed om te komen tot
een nieuw gebouw. Het zou nog duren tot 1881!! In
1877 wordt er weer gesproken over een nieuw
onderkomen. Over de plek was men het eens, het
gebouw moest komen op de hoek van de Markt met
de Hoogstraat. Maar er diende eerst een
onteigening aan vooraf te gaan om de beoogde
bouwlocatie in bezit te krijgen. Men voert velerlei
argumenten aan voor de nieuwbouw. Het oude
onderkomen was totaal versleten en de Markt
verdiende geen schoonheidsprijs. Midden op de
open ruimte bevond zich een kuil voor afval en ook
de omtrek van de open ruimte was erg rommelig.
Door de nieuwbouw kon de zuidzijde van de Markt
opnieuw worden ingevuld, de open ruimte werd
gelijk gemaakt, de oude schepenbank gesloopt. Het
kerkbestuur was reeds eerder aan het werk en had
architect Cuypers gevraagd voor de realisatie van
nieuwbouw. Hierdoor ontstond een plein dat deels
door imposante gebouwen omsloten werd. Zo
geschiedde en zo zou het in grote lijnen blijven tot
de jaren zestig van de twintigste eeuw.
|
|
Er horen verder nog 9 pagina’s bij dit bestek.
ALBERT NEUHUYS
De meeste Baarlonaren zullen weten dat er in
Baarlo een straat is die deze naam draagt. Maar
waarom?
Wie was Albert Neuhuys ? Het was een schilder die
leefde van 1844 – 1914 en behoorde tot de zgn.
Haagsche School. Hij werd rond de vorige
eeuwwisseling vooral bekend door zijn
binnenhuistaferelen van armoedige boerenhuisjes
die hij in diverse plattelandsstreken van Nederland
en België schilderde. Zijn werken en die van zijn
tijdgenoten waren behalve in ons land ook geliefd in
Engeland en Amerika.
Maar nu de link naar Baarlo. Zijn voorliefde voor het
platteland bracht hem naar Baarlo. Kasteel d’Erp
stond leeg en hij werd enkele jaren de huurder
tijdens de zomermaanden. Diverse werken van hem
kwamen hier tot stand. Zijn dochter zou haar leven
lang in Baarlo blijven omdat ze trouwde met de
rentmeester van de familie van Erp, bierbrouwer
Mathieu Janssen uit de Grotestraat.
Om deze grote schilder, hij heeft werk o.a. in het
Rijksmuseum, aan de vergetelheid te onttrekken zal
dit voorjaar in zijn toenmalige behuizing een
expositie van zijn werken te zien zijn. Sinds lang is
de noord-vleugel van de Borcht weer even open
voor het publiek, waarvoor we de bewoners erg
dankbaar zijn. Hoogtepunt van de expositie zal de
Baarlose Madonna zijn, die haar vaste onderkomen
heeft in het Limburgs Museum te Venlo.
Voor verdere bijzonderheden over deze unieke
expositie in mei verwijzen wij u naar Op den Baum
en het Limburgs Dagblad.
Openingstijden:
Op 16 en 17 Mei, 21 Mei en 23 en 24 Mei, telkens
van 11.00 tot 17.00 uur.
B
QUATERTEMPERDAGEN.
Dit woord is afkomstig van het Latijn en betekent
letterlijk: vier jaargetijden. Deze quatertemperdagen
waren verdeeld over het jaar telkens bij het begin
van een nieuw jaargetijde. Het waren vasten- en
onthoudingsdagen. Dagen waarop men soberder
diende te leven.
|
Deze voorkennis is nodig om het volgende verhaal
dat een negentigjarige vertelde te kunnen begrijpen.
De nog kwieke jongedame van toen vertelde dat
een van die dagen juist samenviel met
kermiswoensdag. Toen de dames uit het grote
agrarische gezin aanstalten maakten om na het
werk op de stal zich gereed te maken om uit te gaan
had men geen rekening gehouden met die
quatertemperwoensdag. Vader vond dat een
modest en degelijk meisje op die dag thuis hoorde
te blijven. Haar broers mochten blijkbaar wel naar
de kermis in het dorp. Dit zat de toen al
geëmancipeerde vertelster niet goed. Haar
weerwoord had ze meteen gereed. “Meuge die
jônges van os den wel met die onfetsoenlikke
maedjes gaon danse?”
’t LAND VAN PEEL EN MAAS
We gaan het nu niet hebben over de nieuwe
gemeente maar over het nieuwe streekmuseum in
Helden. De dorpen die de nieuwe gemeente
vormen, participeren hierin, ook Baarlo. Baarlo heeft
hierin zelfs een eigen ruimte: De geheugenkamer
van Baarlo. Wat kunt u hier verwachten?
Door voorwerpen en vooral foto’s van Baarlo en
Baarlonaren komt het verleden tot leven. Enkele
voorbeelden:
-De familie Bruynen van de Hetterichstraat. De heer
Frits Bruynen was in Baarlo een bekend persoon,
voorzitter van De Jonge Boeren en Tuinders,
bestuurslid van de voormalige CVV. Bij de
kerkrazzia’s werd hij opgepakt en meegevoerd.
Hierover schreef hij een boek.
-De familie Lenders-Kuypers van de Hei. Naast het
huis lag een overdekte beugelbaan. Zondagmiddag
was het druk en het Baarlose bier van brouwer
Janssen vloeide rijkelijk. Twee bekenden uit dit
dertien kinderen tellende gezin waren Piet en
Graad. De eerste was een bekend muzikant en de
tweede werd pater Franciscaan.
- De familie Hutjens-Koene. Gerard Hutjens was
een markant figuur. Vele jaren was hij raadslid en
wethouder en 55 jaar lid van de fanfare. Zijn vrouw
schilderde heel verdienstelijk, zoals u hier kunt zien.
- Verder komen we ook oude documenten tegen
zoals bv de oudst bekende foto (1845) uit Baarlo,
baronesse de Bossaert de Lethembrouck van de
Raay en haar kinderen en van de familie Hustinx-
Roberti, ook bewoners van de Raay in het begin
van de twintigste eeuw. Verder een document uit
1741 over het maken van klompen. Philips de
Bierens regelde de productie en de verkoop. Ook
een interessant document is het zgn. bijenboek.
Een kopie van een achttiende eeuws werk van
kapelaan Hendrix uit Lottum. Willem Fleuren
schreef in 1826 deze kopie. Een handleiding hoe de
imker verstandig omgaat met zijn bijen.
Kortom enkele voorbeelden die betrekking hebben
op Baarlo. Op deze wijze komen ook de andere
dorpen aan bod. Ook aan de jeugdige bezoekers is
gedacht. Kortom een goede reden om in het
streekmuseum een kijkje te gaan nemen.
ONTVANGEN SCHENKINGEN.
Ton Faessen , Baarlo Sprokkeling Extra
Rob Prikanowski; Scan affiche 450 jaar schutterij
Urbanus
fam Peeters-Beurskens; uit de Vergelt Kopie
dagboek Töen van Doerus over de oorlogs-jaren
|
|
P. Giesberts; Bidprentjes, namens fam Peeters te
Baarlo.
P. Mertens uit Meterik; Bidprentjes
P. Merkx- van Heur; Bidprentjes
G. Caris – Schreurs; Bidprentjes
J. Janssen- van Helden; Bidprentjes
Fam Segers Veldstraat; Bruikleen diverse
documenten
Beeldwerk TV; Twee videobanden, Typisch
Limburg; Hoogwater 1993, dat nooit meer!
SPROKKELING 2009.
In het najaar van 2009 verschijnt een nieuwe
uitgave in de reeks Sprokkelingen. Ons lid en
geboren Baarlonaar Herman van Megen zal deze
sprokkeling samenstellen. De uitgave staat in het
teken van drie buurtschappen die nog sterk
onderbelicht zijn gebleven. Het zijn de
buurtschappen de Hoogstraat, de Molenberg en
Koesdonkerveldweg. De Sprokkeling is een vervolg
op de eerdere uitgaven in de reeks Dorpseigen
waarvan het laatste nummer de buurtschap
Soeterbeek behandelde. De uitgave van 2009 zal
uitgebreid stil staan bij het ontstaan en de
ontwikkeling van de drie buurtschappen. Daarnaast
komen ook bouwhistorische aspecten aan bod.
Herman heeft het archiefonderzoek nagenoeg
afgerond en hoopt nog veel extra informatie en
contextgegevens te verzamelen door persoonlijke
contacten met huidige en oud-bewoners van de
betreffende buurtschappen. Zeer welkom is
fotomateriaal dat ter illustratie kan worden gebruikt.
Wij wensen Herman veel succes toe bij het
samenstellen van de nieuwe Sprokkeling
HONDERD JAAR GELEDEN
Uit het gemeentelijk jaarverslag van 1909 enkele
interessante gegevens.
De gemeente Maasbree bestond toen nog uit de
dorpen Baarlo, Blerick en Maasbree.
Het inwoneraantal op het eind van 1909 bedroeg
8797. Een toename van 134 dat jaar.
Een gedeelte van Blerick krijgt reeds leidingwater uit
Venlo, terwijl Baarlo en Maasbree het moeten
stellen met putwater. Het is helder en smakelijk
vertelt het verslag. Het rapport over de gezondheid
vermeld dat Baarlo en Maasbree dat jaar veel te
maken hebben gehad met tuberculose en miltvuur
(een gevreesde veeziekte).
De gemeentelijke “wiésvrouw”,verloskundige, krijgt
voor haar werk 425 gulden en vrij wonen. De
veldwachter krijgt 400 gulden en ook vrij wonen.
De heer Kersten is lantaarnopsteker en heeft de
zorg dat de 15 petroleumlantaarns die Baarlo telt
elke avond branden. In Blerick branden ze op gas.
De schutterijen in Baarlo hebben niet te klagen over
het ledenaantal. Schutterij St. Petrus en St. Paulus
telt 125 leden, schutterij St. Antonius 63.
De landbouw is een belangrijk onderdeel van de
verslaggeving. Niet verwonderlijk want veel mensen
verdienen in de agrarische sector hun bestaan. De
plaatselijke Boerenbond telt 190 leden en de
Boerenleenbank heeft 95 aangesloten leden.
In de gemeente zijn nog 10 schaapskuddes en 396
korven met bijen en 8 ezels. Deze aantallen nemen
in de volgende jaren snel af.
Tenslotte is het opmerkelijk dat er sprake is van
handel met het buitenland. Deze bestaat uit
aardappelen, komkommers, bonen, erwten, spek en
huiden. Veel mensen gingen in het begin van de
|
vorige eeuw met hun overtollige landbouw
producten naar de Duitse steden om hun
overschotten daar te “vermarkten”. Wie zelf niet kon
gaan, liet het karwei over aanvrachtrijders.
P R O C L U M A N D U M.
Kerkelijke diensten in de parochiekerk van de H.
Petrus te Baarlo, vanaf 14 sept. 1930 tot en met 16
juli 1932. Deze berichten werden elke week vanaf
de preekstoel voorgelezen. Dit kan interessant zijn
voor informatie over uw familieleden.
Dit is slechts een klein gedeelte, u kunt voor de rest
kijken op de website www.archiefvaria.nl onder de
rubriek kerk Baarlo
A.M.D.G. Dom XIV p. Pent. (14 september 1930)
Heden wordt gevierd het feest der Kruisverheffing.
De 2e collecte zal vandaag bestemd zijn voor het
Patronaat. De 1e H. Mis wordt opgedragen voor de
parochie – de 2e- voor de afgestorvenen der familie
Niessen. Heden geen catechismus. Deze middag
om 3 uur lof met Rozenhoedje. De vergadering der
3e orde zal gehouden worden op a.s. Zondag.
Maandag 7 uur. H. Mis voor de wed. Mertens-Smitsom
8 uur zing. H. Mis voor de afgestorven leden van
het Ziekenfonds.
Dinsdag om 7 uur zingt jgt voor Joseph Görtz – om
8 uur huwelijksmis voor peter de Wit en Odilia
Verlinden.
Woensdag 7 uur zing. H. Mis voor vrouw Geraedts-
Peeters. Om 8 uur zing. Jgt voor Wilhelmina Poels
en Antoon van de Pasch.
Donderdag 7 uur zing. H. Mis voor Willem
Schürmans, echtgenote en zoon – om 8 uur zing.
Jgt. Voor Leonard Berden en Mechtildis Janssen.
Vrijdag 7 uur. Gez. Gest. Zing. H. Mis voor
Franciscius d’Haemer en Johanna Hoefnagels. Om
8 uur Schuttendienst.
Zaterdag. 7 uur H. Mis ter eere van OLV van Altijd
durende Bijstand uit dankbaarheid. Om 8 uur zing.
Jgt. Voor Elisabeth Franssen en Peter Bouten.
Deze week zijn Woensdag, Vrijdag en Zaterdag de
quatertemperdagen- geboden- vasten en
onthoudingsdagen – verboden vleesch,
vleeschsoep, vleeschnat en alle vleeschspijzen te
eten. A.S. Maandag zal er in het Patronaat door een
gunstig bekend goochelaar een voorstelling
gegeven worden in den namiddag om half 4 voor
de kinderen – en s' avonds om half 8 voor de
grooten, waarbij dan tevens de, gymnastiekclub van
het patronaat zal optreden. Er wordt een
aandachten gebed verzocht voor Petronella
Mertens-Smits, alhier overleden en voor allen wier
namen op de doodenlijst staan. Gebed voor
priesterroepingen.
Dom XV p. Pent (21 Sept 1930)
Heden zal de 2e collecte bestemd zijn voor de
Missies. De 1e H. Mis wordt opgedragen voor
Matthieu Stammen, de 2e voor de parochie, de
hoogmis voor den Edelmogenden Heer Gregorius
Vaessen, vanweg de eiervereniging “Volharding”
van Baarlo. Na de hoogmis catechismus. Dezen
middag om 3 uur lof met rozenhoedje – daarna
vergadering der 3e Orde.
Maandag om 6 uur plechtige hoogmis met uitstelling
(salus populi) voor de vruchten der aarde, het
afweren van gevaar bij onweer en andere tijdelijke
noodwendigheden. Om 8 uur H Mis voor de Wed.
Mertens-Smits. Dinsdag 7 uur gest. Zing H. Mis
voor Franciscus d’Haemer en Johanna Hoefnagels.
|
|
Om 8 uur zing. Jgt voor Wiel Peeters. Woensdag
om 7 uur geen H. Mis. Om 8 uur zing. H. Mis voor
Gijsbert Ottenheim en Hendrina van der Zander en
Peter Kessels en Helena Linssen.
Etc.etc. vervolg www.archiefvaria.nl
Kerk Baarlo onder nummer 305
BAARLOSE SPROKKELINGEN
Lijst van voorradige Sprokkelingen
Verkrijgbaar bij:
VERSPA HERENMODE
Grotestraat 17, Baarlo
Verder kunt u telefonisch bestellen bij:
P.J.C. van der Coelen, 077-4771349
C.J.M. Vaessen, 077-4772182
Per e-mail: hwbaarlo@hetnet
Via website: deborcht.baarlo.com
Deze uitgave is verzorgd door de werkgroep
Baarloos Verleden:
Hub Brueren
Jan van der Coelen
Jan Wijnhoven
.
|
|
|
